يكشنبه 25 آذر 1397
الأحد 8 ربيع ثاني 1440
|
Dec 16 2018
|


                                                  

معرفی کتاب “کاغذکنان در گذر تاریخ”

امتیاز کاربران

ستاره فعالستاره فعالستاره فعالستاره فعالستاره فعال
 

معرفی کتاب کاغذکنان در گذر تاریخ 

سیزده سال پس از چاپ نخست «کاغذ کنان در گذرگاه تاریخ[۱]» ویراست دوم آن منتشر گردید.اکبر پرندی ؛کاغذکنان در گذرگاه تاریخ،تهران،موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، چاپ دوم ،ویراست دوم،۱۳۹۴، ۳۱۲صفحه مستند مصور نگارنده این سطور در سال ۱۳۸۱ برای چاپ نخست کاغذکنان در گذرگاه­تاریخ در مجله تحصصی کتاب ماه تاریخ معرفی نوشته بود و اینک نیز به مناسبت چاپ و ویراست دوم آن کتاب معرفی مختصری می نگارد .

IMG_20151030_083740براي شناخت سرزمين پهناور ايران لازم است پيشينه تاريخي تك‌تك نقاط جغرافيايي كشور، جريان‌ها و رخدادهاي روي‌داده در مناطق مختلف و افراد مؤثر در آن حوادث، شناسايي شده و مورد بررسي قرار گيرند. از جمله اين نقاط كه تاريخ مستند آن منتشر مي‌شود «كاغذكنان»، يكي از بخش‌هاي شهرستان ميانه است. در مورد اين منطقه پرسابقه تاریخی تاكنون کتابی جامع وجود نداشت حتي براي برخي نام آن هم ناآشنا بود. از این رو بسیاری از شخصیت های کاغد کنانی به خلخالی یا میانجی شهرت یافته اند.

بنابر روايتي، خواجه نظام‌الملك، وزير آلب ارسلان سلجوقي، در سفري كه به آذربايجان داشته در شهر «خونج» كارخانه‌ها يا كارگاه‌هايي مشاهده مي‌كند كه كاغذ توليد مي‌كردند و چون از لفظ «خونا» اكراه داشت گفته است كه اينجا، نه خونج بلكه «كاغذكنان» است. كاغذكنان در طول تاريخ پرفراز و نشيب خود رخدادهاي بسياري را ديده است. اين شهر در دوره مغول به دست آنها قتل‌عام و ويران گرديد. از اوايل قرن هشتم به صورت قصبه‌اي كوچك درآمد كه نزديك به ۳۵ روستاي ديگر تابع آن بودند .

 

 

 

 

كاغذكنان در گذرگاه تاريخ ايران، تاريخ، جغرافيا، وضعيت اقتصادي و فرهنگي كاغذكنان را در هفت فصل در پرتو منابع متعدد مورد بررسي قرار داده است. فصول كتاب به شرح زير است: در فصل اول موقعيت جغرافيايي- فرهنگي و اجتماعی كاغذكنان سیمای اقتصادی و کشاورزی مذهب و زبان مردم آن سامان مورد بررسی قرار گرفته است؛ در فصل دوم تاريخ اين خطه از اوايل قرون اسلامي تا ظهور صفويه بر اساس منابع و مآخذ معتبر روایت گردیده است؛ در فصل سوم كاغذكنان در دوره صفويه را بررسی کرده است در این فصل به معرفی اسناد خطی و منحصر بفردی از تاریخ منطقه همانند فرامین پادشاهان صفوی، اسناد خاندان رضی لو و همچنین نسخه خطی شاهنامه سعدلو که کهن ترین نسخه خطی شاهنامه موجود در ایران می باشد صورت گرفته است. ؛ در فصل چهارم اوضاع سياسي اجتماعي منطقه كاغذكنان و خلخال در دوره قاجاریه مورد پژوهش واقع شده است؛ در فصل پنجم به بررسی وضعیت کاغذ کنان در دوره پهلوی اختصاص یافته است این فصل در چاپ دوم بر کتاب افزوده شده است.در این فصل وضعیت ورویدادهای اتفاق افتاده در کاغذ کنان بر اساس منابع واسناد و خاطرات نو یافته تشریح شده و حوادثتاريخي در دوره رضاخان پهلوي تا برافتادن فرقه دموكرات در این فصل درج شده است. در فصل ششم کتاب به معرفی دانشمندان و علما و مشاهير علم و ادب كاغذكنان که شامل شرح ۲۱ می باشد اختصاص یافته است.مولف در چاپ نخست کتاب تنها به شرح حال نفر شانزده نفر از مشاهير منطقه پرداخته بود که این امر حکایت از ادامه مطالعه و تحقیقات وی بعد از چاپ نخست کتاب است؛ ؛ در فصل هفتم پیشینه فرهنگ و مدرسه در کاغذکنان مورد توجه مؤلف واقع شده است. در فصل هشتم به معرفی آثار تاریخی وتپه های باستانی وبقاع متبرکه کاغذ کنان پرداخته شده است. در این قسمت مؤلف محترم تصاویر متعددی از سفالهای یافته شده در مناطق باستانی کاغذ کنان را درج کرده است.

در چاپ جدید این کتاب علاوه بر اسناد وتصاویری که در چاپ نخست در کتاب درج شده بود همانند تصاوير نمونه‌هايي از اسناد منحصر به فردي -از جمله فرمان ناصرالدين‌شاه قاجار خطاب به حاكم خلخال در رابطه با ميرزا محمدباقر خلخالي، سراينده ثعلبيه ، تصویر اسناد و عکس های نویافته دیگری که برای مطالعات تارخی ارزش بسیاری دارند، تصویر تعداد زیادی از فرمانهای تاریخی مهمی از روزگار صفویه به بعد همچنین تصویر آثار تاریخی برجای مانده در کاغذکنان در کتاب افزوده شده است.

این چاپ نسبت به چاپ نخست کتاب افزوده های بسیاری دارد از جمله آنکه قطع کتاب در چاپ نخست رقعی بود و در این چاپ به وزیری تغییر یافته است که حکایت از افزوده شدن مطالب بسیاری بیش از یکصد صفحه برکتاب نخست است. در این چاپ حوادث مربوط به دوره معاصر به ویژه فعالیت های فرقه موکرات در منطقه بسیار مشروح مستند و بر اساس اسناد و خاطرات مهم روایت شده است از جمله جریان قتل عام قاضیلو ها توسط فرقه(ص۱۸۰) برای نخستین بار چنین مشروح بررسی شده است.

در معرفی چاپ نخست در اهمیت کتاب نوشته بودم که « از جمله ويژگي‌ها و ارزش‌هاي اين اثر جديد، دسترسي مؤلف به تعداد زيادي از فرامين و اسناد خطي منحصر به فرد از عصر صفويه تا قاجار است كه در مباحث مربوطه به خوبي م

ورد استفاده قرار گرفته‌اند. اين اسناد در روشن شدن تاريخ اين قسمت از ايران اهميت بسياري دارد كه تاكنون كمتر مورد توجه محققان بوده است. از نكات جالب اين اثر «سالشمار حكومت خان‌هاي سعدلو و حوادث تاريخي كاغذكنان از آغاز قرن يازدهم الي سيزدهم ه‍.ق» است كه از روي نسخه‌اي خطي كه بسيار ارزشمند است استخراج و تنظيم شده است»[۲]

اين اثر علاوه بر اينكه در موضوع، خود كتاب مهمي است نظر به پيوستگي تاريخي «كاغذكنان» با مناطقي مثل خلخال، اردبيل، ميانه، طارم، اطلاعات قابل توجهي هم در مورد اين نواحي دارد كه از منابع متعدد استخراج و تدوين شده است.از این رو می بایست مورد استفاده و توجه محققان آذربایجان پژوه قرار گیرد.

مؤلف محترم با شور و عشق خاصی تلاش نموده است فرهنگ ، تاریخ و گذشته و زیبایی­های زادگاهش را به نحو احسن معرفی و به عنوان میراثی ارزشمند در دسترس همشهریان و هممیهنانش قرار دهد امیدوارم اندکی از این عشق و علاقه را مسئولین و دست اندرکاران فرهنگی و اقتصادی و صاحبان سرمایه کاغذکنانی برزو دهند و با حسن استقبال زمینه سرمایه گزاری ها به ویژه در مسایل فرهنگی و زیرساختار های گردشگری و صنایع تولیدی کشاورزی را فراهم کنند و با ایجاد و فراهم کردن امکانات لازم مشوق پژوهش­های دیگر موضوعات مغفول مانده شوند.

[۱].كاغذكنان در گذرگاه تاريخ ايران، نگارش: اكبر پرندي، ناشر: مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۱، ۲۱۷ص.

[۲].كتاب ماه تاريخ و جغرافيا، بهمن‌ماه ۱۳۸۱

[۳] .ثعلبيه (روباهنامه) متن كامل و تصحيح شده ثعلبيه و ترجمه منظوم آن، اثر ملامحمّدباقر خلخالي كاغذكناني، تصحيح و تحقيق اكبر پرندي، تهران، نشر زيبا، ۱۳۷۸

علماي ديني بر حسب وظايف ديني همواره محل رفع و رجوع مردم بوده‌اند. از اين رو علماي گذشته دستي توانا در شعر و ادب هم داشته‌اند از جمله علماي مشهور و بنام آذربايجان مرحوم ملامحمّدباقر خلخالي كاغذكناني است كه در عصر ناصرالدين‌شاه قاجار مي‌زيست. وي پس از رسيدن به درجه اجتهاد و اخذ تحصيل در حوزه‌هاي علميه زنجان و قزوين به زادگاه خود بازگشته حوزه علميه‌اي داير نمود. علاوه بر انجام امور ديني مردم به تربيت طلاب هم مشغول گرديد. وي در سال ۱۳۱۶ ه‍. ق درگذشت و در زادگاه خود به خاك سپرده شد. آنچه از وي انتشار يافته ديوان اشعار مشتمل بر مراثي، غزليات و رباعيات به زبان‌هاي فارسي، عربي و تركي است. وي در شعر دستي توانا داشت و با اتكا به اندوخته‌هاي اسلامي از آيات و روايات مثنوي بلندي با نام «ثعلبيه» هم سرود كه به سرعت جايگاه ويژه‌اي در ادبيات آذري به دست آورد. روباهنامه حكايت يك روباهي است كه از اصفهان راهي سفر مي‌شود و باقر خلخالي در جريان گزارش سفر وي به تبين اخلاق و رفتار اسلامي به زبان تمثيل مي‌پردازد. ضمن آنكه تصويري روشن از وضعيت سياسي، اجتماعي و اقتصادي عصر خود ارايه مي‌دهد. در ادبيات ايران آثار ديگري چون موش و گربه، كليله و دمنه با زبان حيوانات وجود دارند كه بي‌ترديد در ثعلبيه هم تأثير داشته‌اند. در مثنوي روباهنامه كه ۱۶۸۱ بيت و در بحر هزج‌مسدس سروده شده است.

نوشتن دیدگاه

نظراتی که حاوی توهین یا افترا می باشند، منتشر نخواهند شد.
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابه دارند، انتشار نمی یابند.

طراحی و اجرا : آلتین سایت